اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۵۲۲

افزایش ۳۰درصدی قیمت نفت در هفته گذشته، نگرانی‌ها از وقوع دوباره موجی از تورم را تقویت کرده است. تنگه‌هرمز به واسطه مشکلات بیمه کشتی‌ها عملا بسته شده و بازارهای جهانی را دچار آشفتگی کرده است. افزایش دامنه این بحران می‌تواند تمام جهان را متاثر کند.

پکن و دهلی‌نو تلاش می‌کنند از حملات در خلیج فارس فاصله بگیرند، اما ممکن است این کار غیرممکن باشد. اگرچه چین و هند به‌طور مستقیم در جنگی که خلیج فارس را ویران می‌کند درگیر نیستند، این دو قدرت بزرگ نظامی و اقتصادی نیز کاملاً بی‌ارتباط با آن نیستند. هند حتی تا حدی در معرض آتش قرار داشته است: ناوچه ایرانی که توسط یک زیردریایی آمریکایی غرق شد، اندکی پیش از آن در یک رزمایش دریایی که به ابتکار دهلی‌نو در خلیج بنگال برگزار شده بود شرکت کرده بود. کشتی «دِنا» در نزدیکی سواحل سریلانکا و در مسیر بازگشت به کشور خود هدف اژدر قرار گرفت. در همین حال، گمانه‌زنی‌های زیادی وجود دارد مبنی بر اینکه سامانه ناوبری ماهواره‌ای «بیدو» متعلق به چین ــ که جایگزین پکن برای سامانه جی‌پی‌اس متعلق به دولت آمریکاست ــ در کمک به تهران برای هدف‌گیری نقاطی در اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس نقش داشته است.

تا اواخر روز پنج‌شنبه، افزایش قیمت‌ها در بازارهای جهانی نفت بیشتر شبیه یک نوسان ناخوشایند به نظر می‌رسید تا نشانه‌ای از یک شوک قریب‌الوقوع نفتی. واکنش اولیه به بسته شدن تنگه هرمز، یعنی افزایش حدود ۱۰درصدی قیمت‌ها، برای سناریویی که مدت‌ها به‌عنوان کابوس بازار نفت تصور می‌شد، نسبتا ملایم به نظر می‌رسید. اما روز جمعه وضعیت تغییر کرد و واقعیت‌ها کم‌کم آشکار شد. اظهارات سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر، مبنی بر اینکه احتمال دارد همه تامین‌کنندگان انرژی در خلیج فارس ظرف چند روز صادرات خود را متوقف کنند و قیمت نفت به ۱۵۰دلار در هر بشکه برسد، بازار نفت را به شدت تحت تاثیر قرار داد. در نتیجه، قیمت نفت خام از زمان آغاز درگیری‌ها تاکنون ۲۷درصد افزایش یافته است.

بحران خاورمیانه در جهانی در حال وقوع است که در آن عرضه نفت و گاز نسبت به دهه‌های گذشته متنوع‌تر شده است. ریشه‌های بحران فزاینده در خلیج فارس به اعتصاب کارگران نفت در ایران در پاییز سال ۱۹۷۸ بازمی‌گردد؛ اعتصاب‌هایی که بخش مهمی از اعتراضاتی بودند که تنها چند ماه بعد به سقوط شاه انجامید. اختلالی که در پی آن در عرضه نفت از سوی یکی از تامین‌کنندگان بزرگ جهان به وجود آمد، موجب وحشت در بازار جهانی شد. این وضعیت با تثبیت قدرت جمهوری اسلامی تشدید شد؛ نظامی که شور انقلابی آن با مخالفت با نظم جهانی مطلوب غرب، به‌ویژه ایالات متحده، همراه بود.

از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل آخر هفته گذشته حملات خود علیه ایران را آغاز کردند، قیمت نفت حدود ۱۵درصد افزایش یافته و قیمت بنزین نیز چندان عقب نمانده است. در مقیاس کلی اقتصاد، این موضوع به اندازه گذشته اهمیت ندارد.