محاکمه اکرم اماماوغلو، رقیب اصلی اردوغان کلید خورد؛
پروندهای با بوی سیاست
محاکمه حاصل از آن دیروز دوشنبه در استانبول آغاز شد. «بن هوبارد»، «گولسینهارمن» و «صفاک تیمور» در گزارش دیروز دوشنبه در نیویورکتایمز نوشتند، دولت اردوغان این محاکمه را برای مجازات مجرمان و توقف خودفروشی، ضروری جلوه داده است. اما اعضای احزاب مخالف، حقوقدانان و گروههای حقوق بشری انگیزه متفاوتی را میبینند: جلوگیری از به چالش کشیدن اردوغان از سوی اماماوغلو در انتخابات ریاستجمهوری بعدی ترکیه. «سینم آدار»، مدیر مرکز مطالعات کاربردی ترکیه در برلین، یک گروه تحقیقاتی، گفت: «این محاکمه در درجه اول تلاشی برای حذف یک رقیب سیاسی بسیار قوی است.» در یک کیفرخواست ۳۸۰۰صفحهای، دادستانها اماماوغلو را به رهبری یک عملیات گسترده از داخل شهرداری استانبول برای ثروتمند کردن خود و تامین مالی جاهطلبیهای ریاستجمهوریاش متهم کردند. در این محاکمه، او و ۴۰۱متهم دیگر با اتهاماتی از جمله رشوه، اخاذی و پولشویی روبهرو هستند. دادستانها برای اماماوغلو که سال گذشته از سمت خود برکنار شد، درخواست حکم زندان بیش از ۲۰۰۰ سال کردهاند. او هرگونه تخلفی را رد کرده است. برخی از متهمان دیگر علیه او شهادت دادهاند.
مقامات ترکیه انگیزه سیاسی این محاکمه را رد کرده و میگویند قوه قضائیه مستقل از فشار سیاسی است. منتقدان دولت میگویند نشانههای روشنی از دخالت رسمی وجود دارد. آنها به زمان دستگیری اماماوغلو، تنها چند روز قبل از اینکه حزبش او را نامزد ریاستجمهوری خود معرفی کند، اشاره میکنند. دادستانی که تحقیقات را رهبری میکرد، پیش از این بهعنوان معاون وزیر دادگستری اردوغان خدمت میکرد. پس از آماده شدن کیفرخواست، اردوغان او را بهعنوان وزیر دادگستری خود ارتقا داد. در طول تحقیقات، جزئیات مرتبا به رسانههای خبری طرفدار دولت درز میکرد و خود اردوغان از این تحقیقات تمجید کرد. اردوغان در سخنرانی ژوئن گذشته گفت که همکاران شهردار سابق علیه او شهادت میدهند و اظهار کرد که این تحقیقات جاهطلبیهای سیاسی او را نابود خواهد کرد. اردوغان افزود: «همانطور که هر روز میشنویم آنها درباره این فردی که دو سال پیش او را شایسته رهبری کشور میدانستند چه میگویند، از خداوند سپاسگزاریم.» کارشناسان ترکیه میگویند که برخی از انواع فساد در شهرداریهای سراسر کشور رایج است؛ اما به نظر میرسد تمرکز شدید بر اماماوغلو چیزی بیش از تلاش برای تضمین حکومتداری خوب است.
خانم آدار، از مرکز مطالعات کاربردی ترکیه، گفت که حتی اگر شواهدی علیه اماماوغلو وجود داشت، «این شخص باید تا زمان اثبات جرم بیگناه فرض میشد، اما هیچ تلاشی برای انجام این کار صورت نگرفت.» «آکین گورلک»، وزیر دادگستری، به درخواست مصاحبه یا پرسشهای کتبی درمورد تحقیقاتش پاسخ نداد. او ماه گذشته در یک مصاحبه تلویزیونی گفت که سنگینی اتهامات او را مجبور به تحقیق کرده و وضعیت مظنونان بر کار او تاثیری نداشته است. او گفت: «ما بهعنوان دادستان، به اینکه این افراد چه کسانی هستند، سمتهایشان یا اینکه شهردار هستند یا نه، توجه نمیکنیم. ما به دنبال جرائم هستیم.» اماماوغلو گفت که به دادگاهها اعتماد ندارد. او در پاسخهای کتبی به پرسشها از زندان به نیویورکتایمز گفت: «هر آنچه تا به امروز در پروندههای علیه من و در طول جلسات آنها تجربه کردهام نشان میدهد که من محاکمه عادلانهای نخواهم داشت.» او نوشت که نامزدی ریاستجمهوری او طبق قانون و «از نظر ملت» همچنان مشروع است. این محاکمه در حالی برگزار میشود که اردوغان در سطح بینالمللی در اوج است؛ اما با چالشهای داخلی روبهرو است. رئیسجمهور ترامپ، اردوغان را متحد مهمی میداند و روشن کرده که نگران نحوه اداره ترکیه توسط او نیست. مقامات اروپایی که قبلا ممکن بود از اقداماتی که آن را استبدادی میدانستند، انتقاد کنند، اکنون همکاری با اردوغان را در مواجهه با تهدیدهای جنگهای اوکراین و ایران در اولویت قرار دادهاند. در داخل ترکیه، تورم مداوم بالا، رایدهندگان را خشمگین کرده و حزب عدالت و توسعه اردوغان در انتخابات محلی سال۲۰۲۴، زمانی که حزب مخالف جمهوریخواه خلق (CHP) بزرگترین شهرهای ترکیه را در دست گرفت، عملکرد ضعیفی داشت.
آن رای، سومین پیروزی اماماوغلو را برای شهرداری استانبول در مقابل نامزدهای اردوغان رقم زد. حامیان شهردار سابق میگویند موفقیتهای انتخاباتی او -و نظرسنجیهایی که نشان میداد او میتواند اردوغان را شکست دهد- منجر به تلاشهایی برای مسدود کردن مسیر او شد. «سرکان اوزجان»، معاون رئیس حزب جمهوریخواه خلق، گفت: «این کاملا انگیزه سیاسی داشت و توسط افرادی طراحی شده بود که به اردوغان بسیار وفادار هستند. آنها این محاکمه را فقط برای ممنوع کردن اماماوغلو از سیاست آغاز کردند؛ زیرا دیدند که او قرار است در انتخابات شرکت کند و پیروز شود.» اردوغان، ۷۲ساله، بیش از دو دهه است که سیاستمدار مسلط در ترکیه بوده و از سال۲۰۰۳ بهعنوان نخستوزیر و از سال۲۰۱۴ به عنوان رئیسجمهور خدمت کرده است.
پایگاه اردوغان از او بهخاطر ساختن اقتصاد ترکیه و جایگاه بینالمللیاش ستایش میکند؛ منتقدانش او را به استفاده از ابزارهای استبدادی برای حفظ قدرت متهم میکنند. انتخابات ریاستجمهوری بعدی ترکیه برای سال۲۰۲۸ برنامهریزی شده است، زمانی که دوره پنج ساله اردوغان به پایان میرسد. در آن زمان قانون اساسی او را از نامزدی دوباره منع میکند. اما اگر قانون اساسی اصلاح شود یا پارلمان انتخابات زودهنگام برگزار کند، او میتواند برای یک دوره دیگر نامزد شود. اکثر کارشناسان انتظار دارند که او این کار را انجام دهد. امام اوغلو، ۵۴ساله، در سال۲۰۱۹ در مقابل نامزد اردوغان برای تصدی سمت شهردار استانبول، پایتخت اقتصادی ترکیه، به پیروزی غیرمنتظرهای دست یافت. هیات انتخابات خواستار برگزاری مجدد انتخابات شد که امام اوغلو نیز با اختلاف بیشتری در آن پیروز شد و او را به ستارهای در حال ظهور در اپوزیسیون سیاسی تبدیل کرد. از قبل از دستگیریاش در مارس گذشته، او با مجموعهای از رویههای قانونی و اداری روبهرو شده که به گفته هوادارانش هدف آنها ایجاد مانع برای اوست.
یک روز قبل از دستگیریاش، دانشگاه محل تحصیلش ناگهان مدرک کارشناسی ۳۱سالهاش را باطل کرد. این میتواند مانع از ریاستجمهوری او شود؛ زیرا طبق قانون ترکیه، رئیس دولت باید تحصیلات عالی داشته باشد. در موارد دیگر، او با اتهاماتی از جمله توهین به مقامات انتخاباتی و گورلک، دادستانی که او را متهم کرده بود؛ جعل اسناد مربوط به مدرک تحصیلیاش و تقلب در مناقصه در زمان خدمت به عنوان شهردار منطقه استانبول روبهرو است. احکام قطعی محکومیت در برخی از این پروندهها، او را به طور موقت از سیاست محروم میکند. اماماوغلو در همه پروندهها ارتکاب جرم را رد کرده است. وکلای اماماوغلو میگویند بیش از دوازده قاضی که برای رسیدگی به این پروندهها تعیین شده بودند، گاهی قبل از صدور حکم و گاهی پس از صدور حکم به نفع شهردار سابق، تغییر سمت دادهاند. «حسن سینار»، استاد حقوق جزا در دانشگاه آلتینباش در استانبول، چنین انتقالهایی را «بسیار غیرمعمول» خواند.
او گفت: «این به نظر یک روند جنایی طبیعی نمیرسد. وقتی صحبت از اماماوغلو میشود، همه قضات باید از دستور کار سیاسی دولت پیروی کنند.» اماماوغلو از زندان نوشت: «کسانی که از رقابت با من میترسند، ممکن است سعی کنند مرا در زندان نگه دارند. آنها ممکن است سعی کنند مدرک مرا باطل کنند.» او نوشت، با این حال، در انتخابات، آنها نه تنها با او، بلکه با «اراده جمعی که این نامزدی را ممکن ساخت» روبهرو خواهند شد. اماماوغلو نوشت، اکنون او به تنهایی در یک سلول ۱۳۰فوتمربعی نگهداری میشود. او روزانه ریش خود را اصلاح و ورزش میکند و هفتهای یک ساعت اجازه دارد در بیرون قدم بزند و ساعت دیگری را برای دیدن خانوادهاش صرف کند. او به کامپیوتر یا دستگاههای دیگر دسترسی ندارد؛ اما میتواند هفتهای ۱۰دقیقه با تلفن صحبت کند.
