افسانه صنعت خودکفا؛ در ستایش رقابت و نفی رانت
این نگاه منجر به شکلی از رشد شده است که در اقتصاد سیاسی به آن «توسعه رانتمحور» میگویند. صنایع بزرگ اصفهان که امروز به عنوان افتخارات تولیدی معرفی میشوند، در واقع محصول دورانِ فراوانیِ آب و انرژی ارزان هستند. اما مشکل اصلی از زمانی آغاز شد که این صنایع به جای حرکت به سمت تکنولوژیهای بهرهور، در تلهی «رانت منابع» گرفتار شدند. واقعیت این است که وقتی قیمت آب و گاز برای صنعت، فاصلهای معنادار با قیمتهای واقعی جهانی دارد، انگیزهی نوآوری عملاً از بین میرود. چرا یک مدیر صنعتی باید ریسک سرمایهگذاری در تکنولوژیهای کمآببر یا انرژیهای تجدیدپذیر را بپذیرد، وقتی میتواند با تکیه بر لابیگری برای دریافت سهمیه بیشتر آب یا گاز ارزان، سود ترازنامهای خود را تضمین کند؟ این وضعیت منجر به پدیده «تسخیر مقرراتی» شده است؛ جایی که سیاستگذاران به جای صیانت از منابع عمومی، به مدافعان منافع صنایعی تبدیل میشوند که خود به رانت وابسته هستند. در چنین فضایی، رقابت واقعی که موتور محرک توسعه است، جای خود را به توزیع رانت میدهد. اصفهان برای عبور از این بنبست، نیازمند بازگشت به اصول اقتصاد آزاد است؛ جایی که قیمتها باید پیامآور کمیابی باشند. تا زمانی که قیمت آب و انرژی در اصفهان منعکسکننده واقعیتِ خشکی و ناترازی نباشد، ما شاهد استمرار صنایعی خواهیم بود که به ظاهر سودده، اما در واقع ورشکستهاند.
