معمای بازار اصفهان در آستانه نوروز
پارادوکس تقاضای اسمی و توان واقعی
بنبست رکود تورمی در ویترینها
در تحلیل کلاسیک، انتظار میرود با نزدیک شدن به دو مناسبت بزرگ، بازار با جهش تقاضا و رونق مواجه شود. اما شواهد آماری نشان میدهد که اصفهان در چنبره نوعی «رکود تورمی مناسبتی» قرار گرفته است. در این وضعیت، تولیدکننده و عرضهکننده به دلیل بالا بودن هزینههای تأمین (از نهادههای دامی گرفته تا کالاهای سرمایهای) قادر به کاهش قیمت نیستند، و در سوی دیگر، مصرفکننده بهویژه در دهکهای پایین که تورم ماهانه دورقمی را در بخش خوراکی تجربه کردهاند، عملاً از مدار رقابت در بازار خارج شده است. نتیجه این معادله، بازارِ «پُرقیمت اما کمحجم» خواهد بود؛ یعنی جایی که قیمتها بالا میروند اما تراکنشهای واقعی به حداقل میرسند.
تغییر رفتار مصرفکننده از رفاه به بقاء
تلاقی رمضان و نوروز باعث شده است که خانوارها دست به یک «اولویتبندی تدافعی» بزنند. در این الگو، هزینههای سنتی نوروز نظیر پوشاک، لوازم خانگی و گردشگری به نفع «کالاهای اساسی و پروتئینی» مورد نیاز در ماه رمضان مصادره میشوند. آمارها نشان میدهد که سهم خوراکیها در سبد هزینه دهکهای فرودست به مرز هشدار رسیده است؛ این یعنی بازار شب عید اصفهان امسال بیش از آنکه شاهد رونق در بازارهای ثانویه (کالاهای با دوام) باشد، با فشار سنگین بر بازار کالاهای تندمصرف (FMCG) روبرو خواهد بود که خود عاملی برای تحریک دوباره تورم در این بخش است.
چالش زنجیره توزیع و انتظارات تورمی
یکی از گلوگاههای اصلی که در گزارشهای رسمی نیز به آن اشاره شده، نارسایی در نظام توزیع و رفتارهای سلیقهای در بازار پروتئین است. نوسانات قیمتی در بخش گوشت قرمز اصفهان، نمونهای از «اختلال در نظام عرضه» است که با نزدیک شدن به اسفندماه و تحریک انتظارات تورمی، میتواند تشدید شود. واسطهگری بدون فاکتور و ناهماهنگی در نرخهای مصوب کشتارگاهی، در کنار کاهش قدرت خرید، میتواند منجر به شکلگیری یک «مارپیچ قیمتی» شود؛ وضعیتی که در آن حتی با وجود کمبود تقاضا، قیمتها به دلیل انتظارات منفیِ عرضهکنندگان، روند صعودی خود را حفظ میکنند.
بازار اصفهان در آستانه سال نو، بیش از آنکه نیازمند نظارتهای پلیسی و دستوری باشد، نیازمند «تزریق آرامش به زنجیره تأمین» و «تقویت قدرت خرید» از طریق بستههای حمایتی هدفمند است. اگر سیاستگذار نتواند توازن میان عرضه کالاهای اساسی و توان خرید دهکهای پایین را برقرار کند، رکود تورمی در اسفندماه، نه تنها سفرههای رمضان که چشمانداز رشد اقتصادی استان در فصل اول سال آینده را نیز با چالش جدی مواجه خواهد کرد.
