در یک نشست تخصصی بررسی شد
سلامت هم «لوکس »میشود؟
معاون وزیر بهداشت در ارتباط با هزینه اثربخشی داروها به ویژه داروهای جدید با طرح این سوال که داروهای مورد استفاده در کشور هزینهای اضافی برای بیماران است یا اقدامی صحیح، گفت: متاسفانه در حوزه اقتصاد درمان، شرایط به گونهای است که مسوولان، تامینکنندگان، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان هیچ یک از شرایط کنونی راضی نیستند، با این حال معتقدم حوزه پیشگیری ثانویه (شروع زودهنگام درمان صحیح پس از تشخیص بیماری) در بحث اقتصاد سلامت موضوع بسیار مهم و حتی مقدم بر درمان است، چرا که عملا در حدود ۸درصد کل حسابهای سلامت در حوزه پیشگیری و ۹۲ درصد در حوزه درمان است که نشان میدهد افراد جامعه عملا به دنبال پیشگیری از بیماری نیستند. این در حالی است که هر یک دلار هزینه در حوزه پیشگیری ۱۱ دلار کاهش هزینه در حوزه درمان را به همراه دارد و لذا باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیسی در ادامه با بیان اینکه افتتاح بیمارستان، مرکز دیالیز و... به این معناست که پیشگیری از عوارض قند خون و فشار خون بالا و سایر مولفهها به درستی صورت نگرفته و کار به بیماری و دیالیز رسیده عنوان کرد: این در حالی است که باید امور بهداشتی و سلامت بهگونهای مدیریت شود که تختهای دیالیز کشور تعطیل شوند؛ این برای حوزه بهداشت و درمان افتخار است، نه راهاندازی تختهای بیمارستانی یا مراکز دیالیز بیشتر. به گفته او بیماریهای کلیوی بار مالی زیادی را به کشور و افراد تحمیل میکند.
وی در ادامه افزود: امروزه چاقی به سرعت در کشور در حال افزایش است و فعالیت در افراد به ویژه کودکان کاهش یافته و در نتیجه در ردیف ۱۰ کشور دارای بیشترین شیوع چاقی در جهان هستیم، بهطوریکه در کشور ما، از هر سه دانشآموز، یک نفر دچار چاقی و اضافهوزن است که این زنگ خطری جدی برای آینده سلامت کشور محسوب میشود.
رئیسی با تاکید بر اینکه نباید بحث چاقی را صرفا به کاهش وزن و تناسباندام تقلیل داد، اظهار کرد: چاقی یا اضافه وزن نشانههایی از تغییرات و فعل و انفعالات در بدن هستند که نهایتا به عدم تعادل در مصرف گروههای مغذیها و ریزمغذیها بازمیگردد.
او همچنین اضافه کرد پرداختی از جیب بیمار در حوزه سلامت بسیار افزایش یافته در حالی که طبق برنامه هفتم باید این پرداختی به زیر ۳۰ درصد کاهش یابد، اما این عدد بالاتر از این ارقام است زیرا در حوزه پیشگیری سرمایهگذاریها به خوبی صورت نگرفته و افراد دچار بیماری شدهاند.
وی با اشاره به کاهش ۱۵ ساله سن ابتلا به دیابت نوع ۲ در کشور، افزود: دیگر نمیتوانیم دیابت نوع ۲ را بیماری افراد بالای ۴۰ سال بدانیم؛ امروزه نوجوانان نیز به این بیماری مبتلا میشوند و این زنگ خطری برای نظام سلامت است.
به گفته رئیسی ما کشوری با بالاترین میزان مصرف آنتیبیوتیک هستیم و باید به طور جدی به این موضوع توجه کنیم، زیرا شاخص مقاومت میکروبی در کشور ما خوب نیست. این در حالی است که در ارتباط با بیماریهای مزمن مثل دیابت، مصرف انسولین در کشور ما بالا نیست، اما در مصرف آنتیبیوتیکها یکی از کشورهای پرمصرف هستیم.
وی افزود: هر ۹ ثانیه یک نفر در دنیا به دیابت مبتلا میشود و بسیاری از مرگهای زودرس به خاطر اثرات این بیماری است و اگر دیابت به خوبی کنترل شود، میتوان از این موارد جلوگیری کرد.
سه فاکتور کنترل، دارو و خدمات پرستاری در بیماران دیابتی
دکتر داوری، دانشیار اقتصاد و مدیریت داروی دانشگاه علوم پزشکی تهران دیگر سخنران این نشست با بیان اینکه بخش عمدهای از مرگهای زودرس در کشور ناشی از دیابت و بخش عمده دیگر به دلیل بیماریهای قلبی و عروقی ناشی از عوارض آن هستند، گفت: دیابت، از منظر پیشگیری، تشخیص و مدیریت، قابل کنترل و مدیریت است و حدود ۸۰ درصد این بیماری مربوط به کشورهای با درآمد پایین و متوسط است که در کشور ما نیز موضوعاتی مانند تغذیه، فعالیت فیزیکی، فشار و استرس بر این بیماری اثرگذار هستند.
او همچنین اضافه کرد در حوزه اقتصاد دارو، نظام سلامت و دارویی و خدمات سلامت، بحث ارزش از اهمیت زیادی برخوردار است که نتیجه آن طبعا به افزایش کیفیت زندگی و کاهش بیماری منتهی میشود، اما علاوه بر هزینه، موضوع کارآمدی هزینهها نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.
وی ادامه داد: داروهای تقلبی یا داروهای با کیفیت پایین سلامت بیمار را وجه المصالحه قرار میدهند. تحقیقات نشان میدهد این داروها حدود ۱۰درصد داروهای کشورهای فقیر یا با درآمد متوسط را در بر میگیرد. در ایران این رقم قابلتوجهتر است و داروهای با کیفیت پایینتر، طول بیماری را بیشتر کرده و عوارض بیشتری به همراه دارند و مشکلات سلامتی و هزینهها را افزایش میدهند. این در حالی است که بهبود کیفی دارو تا ۵۰ درصد منجر به کاهش هدررفت و تا ۷۵درصد باعث کاهش هزینههای درمان میشود.
موضوع دیگر عدالت در حوزه درمان است. استانهای کمبرخوردار کشور مقدار داروی کمتر و داروهای ارزانتر دریافت میکنند که نشاندهنده معضل عدالت در نظام سلامت است. حوزه مراقبتهای پرستاری نیز از اهمیت زیادی برخوردار است که نشان میدهد موضوع کیفیت چه در حوزه دارو و چه خدمات پرستاری از اهمیت زیادی برخوردار است.
نظام دارویی کشور سه وظیفه روشن دارد؛ داروی ایمن و مناسب را با هزینه مناسب و در زمان مناسب در اختیار بیمار قرار دهد. دوم اینکه دسترسی به موقع به خدمات دارویی مناسب برای اثربخشی مناسب باید رعایت شود. سوم دسترسی عادلانه به دارو است که ارتباطی به توان مالی افراد بیمار نداشته باشد.
به گفته دکتر داوری، در حوزه دیابت، کنترل قند خون شاخص روتینی است که باید بهصورت مداوم بررسی شود. برای کنترل دیابت سه شاخص قند، چربی خون و فشار خون مورد تاکید قرار دارد و این در صورتی است که بررسی این سه فاکتور مطرح شده در ایران نشان میدهد بیش از ۱۴درصد هر سه فاکتور کنترل شده و ۸۶ درصد بیماران در کشور کنترل نمیشوند.
وی ادامه داد: برخی از بیماران دوز کافی دارو را دریافت نکرده یا دارو به اندازه کافی دریافت کردهاند ولی کنترل کافی نشدهاند و این نشان میدهد پیگیریهای بیمار و پزشک و اثربخشی دارو هر سه در پروسه درمان از اهمیت زیادی برخوردار است، بهطوریکه رسیدگی به مراقبتها و مولفههای فوقالذکر مرگ زودرس را حداقل ۴ تا ۵ سال به تاخیر خواهد انداخت. با احتساب ۷میلیون بیمار دیابتی در کشور، این عدد در کل به بیش از ۳۵میلیون سال زندگی احیاشده افزایش خواهد یافت.
وی افزود: ۶۰ درصد از بیماران دیابتی زیر ۶۰ سال سن دارند که در سن فعالیت اقتصادی خود هستند و این بیماری هزینههای بهرهوری این افراد را در حدود ۱۴۵میلیارد دلار کاهش میدهد.
نکته دیگر آنکه بخش زیادی از بیماران در کشور ما در دهکهای فقیر و بسیار فقیر هستند که نشان میدهد تغذیه، استرسها و فشار زندگی عامل مهمی در این زمینه بوده که از اهمیت بهبود و ارتقای سطح زندگی این افراد حکایت دارد.
اثرات منفی حذف ارز ترجیحی دارو از نگاه معاون وزیر بهداشت
دکتر رئیسی در حاشیه این نشست در پاسخ به پرسش خبرنگار «دنیای اقتصاد» در ارتباط با اثر حذف ارز ترجیحی بر حوزه دارو و درمان در حال حاضر با همین ارز ترجیحی، سهم پرداخت از جیب بیماران رقمی بیش از ۴۰درصد است، در حالی که باید زیر ۳۰درصد باشد و اگر قرار باشد ارز ترجیحی به هر دلیل و سیاستی حذف شود، باید خط قرمزی وجود داشته باشد که مبادا تغییر و تحولات سیاستگذاری در اقتصاد و پول روی پرداختی از جیب مردم اثر منفی بگذارد.
وی با بیان اینکه ما بهطور کلی با برداشتن ارز ترجیحی از کل داروها مخالف هستیم، افزود: اگر قرار است ارز ترجیحی برداشته شود، باید مابهالتفاوت آن به بیمهها پرداخت شود تا پرداختی از جیب بیماران پوشش داده شود، در غیر این صورت یکی از نگرانیهای ما آن است که مردم از انسولین و داروهای مشابه محروم شوند یا کمتر مصرف کنند که اقتصاد سلامت در آینده کشور را دچار مشکل خواهد کرد.
معاون وزیر بهداشت با بیان اینکه انسولین آخرین تیر ترکش برای پیشگیری از بروز بیماریهای غیرواگیر در بیماران این گروه است و عدم مصرف یا کاهش مصرف آن میتواند منجر به بیماریهای قلبی و عروقی، کلیوی، زخم و قطع عضو، کوری و... شود، گفت: لذا درخواست ما در وزارت بهداشت و درمان این بوده که ارز ترجیحی حذف نشود تا از بروز مشکلات آتی به دلیل پرداختی بیشتر از جیب بیماران و افزایش چند برابری هزینههای سلامت در آینده جلوگیری به عمل آید. در نتیجه هزینه کردن برای انسولین از محل بیمهها بسیار مقرونبهصرفهتر از اتفاقات آتی آن است.
وی ادامه داد: هنوز بودجه در مجلس تصویب نشده و در حال رایزنی هستیم. موضع رسمی خود را اعلام کرده و پیگیر هستیم که ارز ترجیحی دارو حذف نشود.
دکتر رئیسی افزود: کیفیت دارو کمترین حق بیمار است که باید مورد توجه قرار بگیرد، لذا قویا معتقدم شأن مردم ما این است که بهترین داروها که تاییدیههای لازم را دارند و جزو سبد رسمی و اصلی کشور هستند، برای آنها تجویز شود. خوشبختانه در حوزه انسولین وضعیت کشور مناسب است و به همین دلیل در تلاشیم این وضعیت مناسب را حفظ کنیم و امیدوارم اگر قرار است ارز حذف شود، مابهالتفاوت آن پرداخت شود و بیمهها حمایت کنند.
او همچنین در پاسخ به پرسش دیگر دنیای اقتصاد به تجربه سالهای گذشته در تخصیص دیرموقع یا تخصیص کم اعتبارات و منابع به دارویار اشاره کرد و گفت: بهرغم همه تلاشهایی که برای رفع آن چالشها انجام شد، هنوز مشکلاتی در داروخانهها وجود دارد، لذا باید در سیاستگذاریهای دارو و درمان مراقب باشیم که پرداختها را به یک عامل یا بازیگر دیگری وابسته نکنیم. وی ادامه داد: ایرادی ندارد داروخانهها دارو را مثل قبل به بیمار بدهند و از بیمه طلبکار باشند، اما آیا این فرآیند میتواند پایدار باشد و تحتتاثیر تغییرات ارز، قیمت و... قرار نگرفته و آینده بیماران را تحتتاثیر قرار ندهد؟ اینها سوالات مهمی هستند که پیش از این که ارز ترجیحی حذف شود، باید مشخص شوند.
به گفته دکتر رئیسی، در مورد انسولین چند جلسه با وزیر تشکیل شده و نظر صاحبنظران هم منتقل شده، ولی یادمان باشد حوزه سلامت میتواند سیاستهای خود را مطرح کند، اما گاهی یک سیاست در سطح کلان میتواند بخشهای مختلف را تحتتاثیر قرار دهد. با این حال امیدوارم در مجلس تصمیم نهایی که گرفته میشود روی بازار و صنعت دارو اثر جدی نگذارد.
راهکارهای برقراری تعادل بین کیفیت، هزینه و عدالت
در راستای این گردهمایی پنلی نیز با عنوان «راهکارهای برقراری تعادل بین کیفیت، هزینه و عدالت» با حضور افراد و کارشناسان برجسته این حوزه برگزار شد.
دکتر رئیسی، در این پنل، با اشاره به پیشرفتهای بسیار کشور در حوزه دارو عنوان کرد داروهای با کیفیت بالا باید حفظ شده و با حمایت تولیدکنندگان آنها را دلگرم به تولید کنیم. اما باید اولویت ما حرکت به سمت پیشگیری و مصرف داروی کمتر باشد. وی همچنین گفت: دارو در ایران نسبت به دیگر نقاط جهان ارزان است و کشور ما میتواند حتی دارو را کاملا مجانی در اختیار بیمار قرار دهد، اما تلاش ما جلوگیری از حذف ارز ترجیحی است. با این وجود در صورتی که این اتفاق رخ دهد، اقدام بعدی ما پرداخت مابهالتفاوت به بیمهها برای جلوگیری از افزایش پرداختی از جیب بیماران خواهد بود.
دکتر محسنی، مدیر نظارت بر محصولات بهداشتی، غذایی و دارویی سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان نیز در این پنل با اشاره به رویه رو به افزایش پرداختی از جیب بیمار افزود: این مساله در آینده برای بیماران مشکلساز خواهد شد. هزینهکرد برای داروهای با کیفیت را نیز میتوان نوعی پیشگیری در نظر گرفت که از هزینهکردهای آتی نظام سلامت جلوگیری میکند.
همچنین دکتر کوثری، عضو هیاتمدیره انجمن دیابت ایران و از اعضای کمیته تعرفه سازمان نظام پزشکی کشور در این پنل گفت: تعیین تعرفه برای رابطه بیمار و پزشک میتواند در نهایت شناسایی داروهای اثرگذار را تسهیل کند. وی افزود: این امر از خوشاقبالی ماست که شرکتهای چندملیتی همچون نوو نوردیسک در حال تولید داروهای با کیفیت در کشور هستند و این داروها را با قیمتی به مراتب کمتر از قیمتهای جهانی در بازار کشور ارائه میدهند. البته ما در کشور تولیدکنندگان باکیفیت بسیاری داریم.
دکتر امامی، معاون درمان بیمه نیروهای مسلح کشور نیز عنوان کرد هزینه بیماران دیابتی برای بیمهها حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بیشتر از بیماران عادی است. در صورتی که این رویه ادامهدار شود، بیمهها در سالهای آتی قادر به ادامه پوشش بیمهای برای بیماران دیابتی نخواهند بود. اما یکی از فاکتورهای مهم در انتخاب نوع درمان بیماریهای مزمن، پوشش بیمه است و توانایی تامین سهم ۵۰درصدی بازار باید یکی از فاکتورهای اعطای پوشش به داروها باشد.
دکتر الماسی، مدیرکل دفتر سرمایهگذاری خارجی سازمان سرمایهگذاریهای خارجی و کمکهای فنی نیز در این پنل به حضار گفت باید به سرمایهگذاران اجازه حل یکسری از مشکلات داده شود. با تمامی سرمایهگذاران، چه داخلی و چه خارجی باید به یک شکل برخورد شود. حذف قیمتگذاری دستوری، سرمایهگذاری بیشتر در حوزه دارو را تسهیل خواهد کرد و اصل حقوق بیماران که دریافت داروی ایمن، اثربخش و با کیفیت است رعایت خواهد شد. اما با ادامه رویه حاضر، این داروها به کالاهایی لوکس و طبقاتی تبدیل خواهند شد.
