از زمان آغاز جنگ، قیمت نفت بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته است
بازار انرژی جهان زیر تیغ جنگ
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد – حمید ملازاده: جنگ میان ائتلاف ایالات متحده و اسرائیل با ایران، حتی در صورت پایان سریع درگیریها، میتواند هفتهها یا حتی ماهها مصرفکنندگان و کسبوکارها در سراسر جهان را با قیمتهای بالاتر سوخت مواجه کند.
آسیب به تأسیسات انرژی، اختلال در زنجیرههای لجستیک و افزایش ریسک برای حملونقل دریایی از جمله عواملی هستند که چشمانداز عرضه انرژی را با ابهام جدی روبهرو کردهاند. این وضعیت علاوه بر تهدید اقتصاد جهانی، به یک چالش سیاسی برای دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا نیز تبدیل شده؛ بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبرکه رأیدهندگان نسبت به افزایش هزینههای انرژی حساسیت بالایی دارند و تمایل کمی به درگیریهای خارجی نشان میدهند.
تحلیلگران مؤسسه JP Morgan در یادداشتی تحقیقاتی اعلام کردند: «بازار در حال عبور از قیمتگذاری صرفِ ریسک ژئوپلیتیک، به سمت مواجهه با اختلالات عملیاتی واقعی است؛ زیرا تعطیلی پالایشگاهها و محدودیتهای صادراتی اکنون فرآیند پالایش نفت و جریان عرضه منطقهای را مختل کرده است.»
اختلال گسترده در عرضه انرژی
درگیریها تاکنون به تعلیق حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی منجر شده است. هدف قرار گرفتن کشتیها در تنگه راهبردی هرمز در خلیج فارس و همچنین حمله به برخی زیرساختهای انرژی منطقه به خصوص در عربستان و کویت، جریان صادرات انرژی را مختل کرده است.
از زمان آغاز جنگ، قیمت جهانی نفت بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته و هزینه سوخت برای مصرفکنندگان در سراسر جهان بالا رفته است. بسته شدن تقریباً کامل تنگه هرمز باعث شده در هفته گذشته تولیدکنندگان بزرگ منطقه از جمله عربستان، امارات متحده عربی، عراق و کویت ارسال ۱۴۰ میلیون بشکه نفت به پالایشگاههای جهان را متوقف کنند.
در نتیجه، ذخایر نفت و گاز در تأسیسات خلیج فارس به سرعت در حال پر شدن است و این امر شرکتهای نفتی در عراق و کویت را مجبور کرده تولید خود را کاهش دهند؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران و معاملهگران، احتمالاً بهزودی در امارات نیز رخ خواهد داد. یکی از منابع یک شرکت دولتی نفت در منطقه که نخواست نامش فاش شود گفت:
«اگر کشتیها نیایند، دیر یا زود همه مجبور به توقف تولید خواهند شد.»
بازگشت زمانبر تولید
کارشناسان هشدار میدهند که حتی در صورت پایان سریع جنگ، بازگشت کامل تولید نفت ممکن است زمانبر باشد. امیر زمان، رئیس تیم تجاری قاره آمریکا در شرکت Rystad Energy، گفت توقف تولید در میادین نفتی خاورمیانه میتواند پیامدهای طولانی داشته باشد: «حتی اگر جنگ پایان یابد، بازگرداندن تولید به سطح قبلی ممکن است روزها، هفتهها یا حتی ماهها طول بکشد؛ زیرا به نوع میدان نفتی، عمر آن و شیوه توقف تولید بستگی دارد.»
ضربه به صادرات گاز
در پی گسترش تهاجمات، قطر وضعیت فورس ماژور بر صادرات عظیم گاز خود اعلام کرد. منابع آگاه به رویترز گفتند بازگشت تولید به سطح عادی ممکن است دستکم یک ماه زمان ببرد. قطر حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی LNG را تأمین میکند. همچنین پالایشگاه عظیم رأس تنوره متعلق به شرکت Saudi Aramco و پایانه صادرات نفت آن نیز در پی حملات بسته شده است؛ هرچند جزئیات میزان خسارت هنوز اعلام نشده است.
نگرانیهای امنیتی در تنگه هرمز
پایان سریع جنگ میتواند تا حدی بازارها را آرام کند، اما بازگشت عرضه و قیمتها به سطح پیش از جنگ ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد؛ موضوعی که به میزان خسارات واردشده به زیرساختها و ناوگان حملونقل بستگی دارد.
جوئل هنکاک، تحلیلگر انرژی در Natixis CIB، گفت: «تا این لحظه خساراتی که بتوان آن را ساختاری دانست مشاهده نشده ، اما تا زمانی که جنگ ادامه دارد ریسک همچنان پابرجاست.» بزرگترین پرسش برای بازار انرژی این است که چه زمانی تنگه هرمز دوباره برای کشتیرانی امن خواهد شد. ترامپ پیشنهاد داده ناوهای آمریکایی کشتیهای نفتکش را اسکورت کنند و حمایت بیمهای دولت آمریکا نیز برای کشتیهای فعال در منطقه فراهم شود.
با این حال، منابع اطلاعاتی و نظامی هشدار دادهاند ایران توانایی ادامه حملات پهپادی به کشتیها برای ماهها را دارد؛ مسألهای که میتواند امنیت این گذرگاه حیاتی انرژی را برای مدت طولانی مختل کند.
پیامدهای اقتصادی در آسیا
اختلال در ارسال انرژی بهویژه اقتصادهای آسیایی وابسته به واردات را تحت فشار قرار داده است؛ منطقهای که حدود ۶۰ درصد نفت خام خود را از خاورمیانه تأمین میکند.
در هند، شرکت دولتی Mangalore Refinery and Petrochemicals وضعیت فورس ماژور برای محمولههای صادرات بنزین اعلام کرده است. همچنین چندین پالایشگاه در چین تولید خود را کاهش داده و پکن از پالایشگاهها خواسته صادرات سوخت را متوقف کنند. تایلند نیز صادرات سوخت را متوقف کرده و ویتنام ارسال نفت خام را تعلیق کرده است. این شرایط حتی به نفع روسیه نیز تمام شده است. قیمت محمولههای نفت خام روسیه افزایش یافته، زیرا آمریکا به پالایشگاههای هندی یک معافیت ۳۰ روزه برای خرید نفت روسیه داده تا کمبود عرضه خاورمیانه را جبران کنند. در ژاپن، دومین واردکننده بزرگ LNG جهان، قراردادهای آتی برق پایه برای سال مالی آینده در بورس EEX بیش از یکسوم افزایش یافته است. در سئول نیز رانندگان در انتظار افزایش قیمت سوخت در صف پمپبنزینها قرار گرفتهاند. برای اروپا، بحران جدید گاز ضربهای مضاعف محسوب میشود. این منطقه پیشتر پس از تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ با کاهش واردات گاز روسیه مواجه شد و به واردات LNG روی آورد. اکنون اروپا برای پر کردن ذخایر گاز پیش از زمستان آینده به ۱۸۰ محموله LNG بیشتر نسبت به سال گذشته نیاز دارد.
اثرات بر بازار آمریکا
اگرچه ریسک کمبود عرضه برای آمریکا کمتر است (زیرا این کشور در سالهای اخیر به بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان تبدیل شده.) اما قیمت سوخت داخلی همچنان همگام با بازارهای جهانی افزایش مییابد. بر اساس دادههای AAA، میانگین قیمت خردهفروشی بنزین در آمریکا روز جمعه به 3.3 دلار در هر گالن رسید که نسبت به هفته قبل ۳۴ سنت افزایش نشان میدهد. قیمت گازوئیل نیز به 4.3 دلار در هر گالن رسید، در حالی که هفته گذشته 3.7 دلار بود. افزایش قیمت سوخت در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر میتواند به یک ریسک سیاسی جدی برای ترامپ و جمهوریخواهان تبدیل شود. مارک مالک، مدیر ارشد سرمایهگذاری در Siebert Financial، در این باره گفت: «قیمت بنزین از نظر روانی بسیار قدرتمند است؛ این همان عدد تورمی است که مصرفکنندگان هر روز آن را میبینند.» در مجموع، جنگ در خاورمیانه نهتنها بازار انرژی منطقه را دچار بیثباتی کرده، بلکه میتواند در ماههای آینده به عامل تعیینکنندهای برای تورم جهانی، رکود اقتصادی و حتی تحولات سیاسی در اقتصادهای بزرگ تبدیل شود./
