عبور از پیچ تاریخی + فایل صوتی
نخست آنکه اگر از منظر ملتها و منافع واقعی آنان بنگریم، در اغلب جنگها پیروزی حقیقی وجود ندارد؛ مردم هر دو سوی میدان بازندهاند. گروههای ذینفع در دو طرف، این بازیِ باخت–باخت را تا جایی ادامه میدهند که منافع خود را تامین کنند. اما باخت ملتها ضابطه و نشانههای روشنی دارد: نابودی منابع و ثروتها، از دست رفتن جان انسانها، آسیبهای روانی و اجتماعی که نسلهای بعد را نیز دربرمیگیرد و از همه مهمتر شکست اخلاقی که جنگ، تخریب و خونریزی بیامان به همراه میآورد.
دوم آنکه سرنوشت اغلب منازعات، دیر یا زود، بر سر میز مذاکره رقم میخورد. در کشور ما نیز پس از انقلاب، بهدلیل فضای هیجانی و غیرعادی که معمولا با انقلابها همراه است، گروههایی گاه از منافع ملی هزینه کردهاند؛ منابع و امکانات کشور را خرج یا حتی تباه کردهاند تا در عرصه سیاسی امتیازی بهدست آورند. مردم نیز که در آغاز در فضای هیجانزده قرار داشتند، با تاخیری دردناک، بار سنگین این هزینهها را درک کردهاند؛ این امر بیتردید یکی از تراژدیهای غمانگیز تاریخ معاصر ماست.
سوم آنکه بازیگران کنونی این صحنه تراژیک را نیز باید شناخت. از یکسو دولت اسرائیل قرار دارد که به نظر میرسد از کمکهای نظامی و اطلاعاتی چشمگیری برخوردار بوده و در پی تضعیف و تخریب بنیانهای قدرت کشور است. از سوی دیگر دولت ایالات متحده و مشخصا شخص دونالد ترامپ قرار دارد. به نظر میرسد او تا حد زیادی تحت فشار لابیهای حامی اسرائیل و بهویژه شخص بنیامین نتانیاهو عمل میکند. شواهد نشان میدهد که او به دنبال راهی بوده است که بتواند توافقی تازه با ایران منعقد کند و آن را از توافق پیشین دولت باراک اوباما بهتر جلوه دهد؛ اما چنین امکانی فراهم نشد. در شرایط کنونی نیز به نظر میرسد او ترجیح میدهد با کسی از درون ساختار قدرت در ایران به توافق برسد، یک شخص داخلی که مبنایی از مشروعیت و مقبولیت ملی را داشته باشد یا فراهم کند.
چهارم با این همه، تجربه تاریخی یادآور میشود که تصمیم درباره جنگ و صلح، تصمیمی صرفا نظامی نیست. همانگونه که جورج کلمانسو، نخستوزیر فرانسه در جنگ جهانی اول گفته است، سرنوشت جنگ را نمیتوان تنها به ژنرالها واگذار کرد. در نظامهای سیاسی پیشرفته، چنین تصمیمهایی در نهایت در حوزه مسوولیت مقامات غیرنظامی منتخب مردم قرار دارد.
با توجه به دشواریها و خطرات عظیم شرایط کنونی، شایسته است ریشسفیدان، دلسوزان سیاسی و بهویژه دکتر مسعود پزشکیان که به پشتوانه رای مستقیم مردم در جایگاه مسوولیت قرار گرفته است، با پایمردی و تدبیر، راه گفتوگو و یافتن مسیری به سوی صلح را پیگیری کنند. تاریخ و فرهنگ ما نیز نشان میدهد که عقلانیت سیاسی تنها در میدان جنگ تعریف نمیشود. در سنت اسلامی و شیعی، پیشوایان دینی در کنار شجاعت در دفاع، هنر صلح و تدبیر را نیز میشناختند. شاید امروز بیش از هر زمان دیگر، کشور ما به همان عقلانیت، تدبیر و شجاعت اخلاقی نیازمند باشد.
از آن سَموم که بر طرف بوستان بگذشت / عجب که رنگ گلی ماند و بوی یاسمنی
مزاج دهر تَبَه شد از این بلا، حافظ / کجاست رای حکیمی و فکر بَرهَمنی
* اقتصاددان
سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد را بشنوید:
